BÀI THUỐC TỪ ĐẲNG SÂM - VỊ THUỐC BỔ NGŨ TẠNG

Sâm là vị thuốc quý, có tác dụng bổ ngũ tạng, nâng cao thể lực, tăng sức dẻo dai, ích huyết, sinh tân dịch, chống mệt mỏi, yếu sức, háo khát, làm sáng mắt. Có nhiều cây thuốc có tác dụng bổ dưỡng đều mang tên sâm như sâm bố chính, sâm đại hành, sâm cau, đảng sâm...
Trong đó, chỉ có đảng sâm có rễ giống hình người và tác dụng như nhân sâm, được y học cổ truyền công nhận dùng thay thế, lại rẻ tiền, dễ kiếm, nên được mệnh danh là “nhân sâm của người nghèo”.


Đảng sâm có tên khác là ngân đằng, cây đùi gà, người Tày gọi là mằn rày cáy, tên Thái là co nhả dòi, tên Mông là cang hô, tên Dao là chi phố, tên khoa học là Codonopsis javanica (Blume) Hook.f., thuộc họ hoa chuông (Campanulaceae). Đó là một cây cỏ, sống lâu năm, leo bằng thân quấn. Rễ hình trụ dài, nạc, đường kính 0,5-2cm. Lá mỏng mọc đối. Hoa màu trắng hoặc vàng nhạt, có vân tím ở họng. Quả hình cầu, khi chín màu tím hoặc tím đỏ. Toàn cây có nhựa mủ.


Bộ phận dùng làm thuốc duy nhất của đảng sâm là rễ, được thu hái vào mùa thu đông, rửa sạch đất, cắt bỏ đầu rễ và những rễ con, phân loại rễ to và nhỏ để riêng. Phơi nắng hoặc sấy nhẹ cho se, lăn cho rễ mềm, rồi phơi hoặc sấy lại cho thật khô. Dược liệu hình trụ thuôn, dài, hơi cong, có rễ to phân nhánh, mặt ngoài màu vàng nâu nhạt, có nhiều vết sần sùi ở đầu (rễ càng to, vết sần càng nhiều), những sẹo nhỏ rải rác (vết tích của rễ con) và nhiều vân ngang, mặt cắt màu trắng ngà, ở giữa màu vàng, chất cứng chắc, thể nhẹ, có mùi thơm đặc biệt, vị ngọt dịu. Khi dùng, đồ rễ cho mềm, thái mỏng, tẩm nước gừng, sao qua.


Theo kinh nghiệm dân gian, nhân dân ở các địa phương có đảng sâm mọc hoang thường đào rễ về rửa sạch, thái mỏng, hầm với thịt gà ăn cho khỏe, nhất là đối với phụ nữ mới sinh. Hằng ngày, họ lấy 10-30g rễ đã chế biến, sắc hoặc hãm với nước đun sôi như pha trà trong 15-30 phút, để nguội uống. Nước này có vị ngọt, thơm như thuốc bắc, uống vào thấy dễ chịu, tỉnh táo, sảng khoái, bớt khát, đỡ mệt. Chính vì vậy, đồng bào Thái ở Lào Cai, Yên Bái  thường dùng nước đảng sâm khi lên rừng, làm nương rẫy, đi đường xa hoặc lao động mệt nhọc.


Trong y học cổ truyền, rễ đảng sâm được dùng chữa tỳ vị suy kém, phế khí hư nhược, đại tiện lỏng, kém ăn, mệt mỏi, háo khát, suy nhược do ốm lâu, ho, đau dạ dày, lòi dom, sa tử cung, thiếu máu, băng huyết, viêm thận, đau phù. Ngày dùng 20-40g dưới dạng thuốc sắc, thuốc bột hoặc viên hoàn. Dùng riêng hoặc phối hợp với các vị thuốc khác trong những trường hợp sau:


- cơ thể suy nhược, mệt mỏi, ăn không ngon, đại tiện lỏng: Đảng sâm 125g, thục địa 125g, thái nhỏ, nấu với nước nhiều lần cho kiệt hết hoạt chất. Lọc, cô thành cao lỏng, thêm 125g mật ong hoặc đường đã nấu thành sirô. Ngày uống 2-3 lần, mỗi lần 6-10g.


Hoặc đảng sâm 10g, thục địa 20g, thiên môn 30g. Đảng sâm và thục địa thái nhỏ, ngâm với 100ml rượu 35o trong 10-15 ngày, lọc. Thiên môn thái mỏng, phơi khô, nấu với nước 3 lần, lọc, thêm 100g đường kính, rồi cô thành 400ml cao lỏng. Trộn đều cao với rượu. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 chén nhỏ trước bữa ăn 30 phút (cao rượu tam tài).


-  bệnh suy yếu ở người cao tuổi, người ốm lâu ngày: Đảng sâm 40g, đương quy, long nhãn, ngưu tất, mạch môn mỗi vị 12g. Tất cả thái nhỏ, sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm 2 lần trong ngày.


- Bổ trung ích khí thang: Đảng sâm 16g, bạch truật 12g, phục linh 8g, cam thảo 4g. Hoặc đảng sâm 16g, bạch truật, hoàng kỳ, đương quy, sài hồ, thăng ma mỗi vị 12g, cam thảo 6g, trần bì 6g. Tất cả phơi khô, sắc uống ngày 1 thang.


- Thập toàn đại bổ: Đảng sâm, thục địa, hoàng kỳ, bạch truật, đương quy, nhục quế, bạch thược, xuyên khung, phục linh, cam thảo mỗi vị 15g. Các dược liệu tán nhỏ, rây bột mịn, trừ thục địa (giã nhuyễn), trộn đều và luyện với mật ong làm tễ nặng 10g. Ngày uống hai lần, mỗi lần 1 tễ.


- Thuốc bổ khí huyết: Đảng sâm 50g, lá dâu 40g, hoài sơn 40g, ý dĩ 30g sao vàng, thục địa 30g, hương phụ tử chế 12g, cam thảo nướng 12g, xuyên khung 10g sao khô, nghệ vàng 10g sao. Tất cả tán bột, rây mịn, trộn với thục địa giã nhuyễn và mật ong lượng vừa đủ để làm tễ 12g. Ngày uống 2 lần, người lớn: mỗi lần 1 tễ; trẻ em 3-5 tuổi 1/4 tễ; 6-10 tuổi 1/2 tễ.

- Cốm bổ tỳ (chữa rối loạn tiêu hóa kéo dài): Đảng sâm, ý dĩ, hoài sơn, liên nhục, bạch biểu đậu mỗi vị 100g, cốc nha 30g, tán nhỏ, rây bột mịn. Sa nhân, nhục đậu khấu, trần bì mỗi thứ 20g, sắc lấy nước đặc. Trộn nước này với bột thuốc trên và mật ong lượng vừa đủ để làm cốm.


Trẻ em 1-3 tuổi mỗi ngày uống 12-16g, chia làm hai lần, trẻ em lớn hơn tăng liều tùy theo tuổi.


-  ho nhiều đờm, sắc mặt vàng mệt mỏi: Đảng sâm, ý dĩ, hoài sơn mỗi vị 16g, bạch truật 12g, trần bì, bán hạ chế mỗi vị 8g, xuyên tiêu 6g. Sắc uống ngày 1 thang.


Thuốc nam Gia truyền Dân tộc Tày CHẤN MỘC VIÊN

Trụ sở chính: Khu 7, Ngọc Lâu, Hà Lộc, Thị xã Phú thọ, Tỉnh Phú Thọ

Ma Đình Tú: 098 679 69 90

Email: info@thuoc-nam.com


Chuyên đặc trị:

- Thoái hóa xương khớp, đau vai gáy, đau dây thần kinh, vôi gai đốt sống, bệnh gút, thoát vị đĩa đệm.

- Tiểu đường, huyết áp

- Xơ gan cổ trướng, viêm gan, gan nhiễm mỡ, máu nhiễm mỡ.

- Viêm xoang.

- Trĩ nội, trĩ ngoại.

- Yếu sinh lý, vô sinh.

- Sỏi thận, sỏi gan, sỏi mật, sỏi bang quang, tiết niệu...